بازیافت کاغذ چگونه انجام میشود؟ مراحل، نکات و فواید
کاغذ یکی از پرمصرف ترین مواد در زندگی روزمره است؛ از دفتر و کتاب گرفته تا روزنامه، جعبه های مقوایی، بسته بندی کالاها و اسناد اداری. خبر خوب این است که بازیافت کاغذ یکی از موفق ترین و کاربردی ترین شاخه های بازیافت به شمار می رود و بسیاری از محصولات کاغذی پس از مصرف می توانند دوباره به کاغذ، مقوا یا محصولات تازه تبدیل شوند.
فهرست مطالب
برای نمونه، در بریتانیا سالانه بیش از ۱۲ میلیون تن کاغذ مصرف می شود و حدود ۸۰ درصد کاغذ مصرفی این کشور بازیافت می شود. این آمار نشان می دهد که با ایجاد زیرساخت مناسب، آموزش درست و همکاری مردم و کسب وکارها، کاغذ می تواند بارها وارد چرخه تولید شود. در ایران نیز تفکیک کاغذ و مقوا از زباله تر، تحویل آن به مراکز بازیافت یا غرفه های پسماند خشک و استفاده آگاهانه از بسته بندی های کاغذی، نقش مهمی در کاهش پسماند دارد.
چرا بازیافت کاغذ اهمیت دارد؟
وقتی کاغذ همراه با زباله های تر، مواد غذایی، روغن یا مواد شیمیایی دور ریخته می شود، احتمال بازیافت آن کاهش می یابد. در مقابل، جداسازی کاغذهای خشک و تمیز باعث می شود الیاف آن ها دوباره در کارخانه به ماده اولیه ارزشمند تبدیل شوند.
بازیافت کاغذ حجم زباله ای را که به محل دفن پسماند فرستاده می شود کاهش می دهد. این موضوع فقط به آزاد شدن فضای دفن زباله محدود نیست؛ تجزیه پسماند در محل دفن می تواند پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی نیز داشته باشد. بنابراین، هر برگه ای که درست تفکیک می شود، می تواند بخشی از فشار واردشده بر محیط زیست را کم کند.
تولید کاغذ بازیافتی در مقایسه با تولید کاغذ از مواد اولیه نو، معمولاً به آب و انرژی کمتری نیاز دارد و از قطع درختان بیشتر جلوگیری می کند. کاغذهای باطله می توانند چندین بار به کاغذ یا فرآورده های کاغذی جدید تبدیل شوند، هرچند الیاف کاغذ در هر چرخه کوتاه تر و ضعیف تر می شوند و در نهایت برای حفظ کیفیت محصولات، به مقداری الیاف نو نیز نیاز است.
چند واقعیت قابل توجه درباره بازیافت کاغذ
| واقعیت | توضیح |
|---|---|
| صرفه جویی در فضای دفن زباله | بر اساس آمارهای رایج در بریتانیا، بازیافت یک تن کاغذ می تواند حدود ۳ مترمکعب از فضای محل دفن زباله را حفظ کند. |
| صرفه جویی در آب و نفت | برای هر تن کاغذ بازیافتی، حدود ۷۰۰۰ گالن آب و نزدیک به ۴۰۰ گالن نفت صرفه جویی می شود. میزان دقیق صرفه جویی به فناوری کارخانه و نوع کاغذ بستگی دارد. |
| حفظ درختان | برای تولید یک تن کاغذ نو، حدود ۲۴ درخت مورد نیاز است؛ به همین دلیل افزایش استفاده از الیاف بازیافتی اهمیت زیادی دارد. |
| امکان استفاده مجدد | کاغذ بازیافتی می تواند در تولید کتاب، روزنامه، مجله، مقوا، جعبه، دستمال کاغذی و بسیاری از بسته بندی ها به کار برود. |
مراحل بازیافت کاغذ از خانه تا کارخانه
فرایند بازیافت کاغذ فقط انداختن کاغذ در سطل بازیافت نیست. این فرایند زنجیره ای از جمع آوری، جداسازی، پاک سازی و تبدیل دوباره الیاف به ورق کاغذ است. در ادامه، مراحل اصلی آن را دقیق تر بررسی می کنیم.
۱. جمع آوری کاغذهای باطله
نخستین مرحله، جمع آوری کاغذ و مقوا از خانه ها، اداره ها، مدارس، فروشگاه ها و مراکز تجاری است. در بسیاری از مناطق، مخزن مجزای پسماند خشک، ایستگاه های بازیافت یا مراکز خرید ضایعات، مسیر ورود کاغذ به چرخه بازیافت را فراهم می کنند.
کیفیت مواد جمع آوری شده اهمیت بالایی دارد. کاغذ باید تا حد امکان خشک، تمیز و عاری از آلودگی باشد. تماس با چربی، باقی مانده غذا، نوشیدنی، روغن، مواد شوینده یا مواد شیمیایی می تواند الیاف کاغذ را غیرقابل استفاده کند یا هزینه پاک سازی را بالا ببرد.
- روزنامه، کاغذ تحریر، دفتر و برگه های چاپی معمولاً قابل بازیافت هستند.
- کارتن و جعبه های مقوایی تمیز، از مواد ارزشمند برای بازیافت محسوب می شوند.
- جعبه پیتزا یا بسته بندی مقوایی چرب و آغشته به غذا معمولاً نباید با کاغذهای تمیز مخلوط شود.
- کاغذ خیس یا کپک زده نیز ممکن است در فرایند بازیافت پذیرفته نشود.
برای خانه ها و کسب وکارها، استفاده از یک جعبه یا سطل خشک و جداگانه برای کاغذ و مقوا، روشی ساده برای کاهش آلودگی است. بهتر است کارتن ها را باز و تخت کنید تا فضای کمتری اشغال کنند.
۲. انتقال و تفکیک بر اساس نوع کاغذ
پس از جمع آوری، کاغذها به مرکز تفکیک یا کارخانه بازیافت منتقل می شوند. در این مرحله، انواع مختلف کاغذ از هم جدا می شوند؛ زیرا هر گروه ویژگی های الیافی، پوشش سطحی و کاربرد متفاوتی دارد.
برای مثال، مجله ها، کاغذهای براق، اسناد چاپی، روزنامه ها، کاغذهای بسته بندی و کارتن ها ممکن است در مسیرهای پردازش جداگانه قرار گیرند. کاغذهای گلاسه معمولاً دارای پوشش هستند، مقوا الیاف ضخیم تری دارد و کاغذ اداری می تواند کیفیت الیاف مناسبی برای تولید محصولات جدید داشته باشد.
در همین مرحله، مواد نامناسب و آلوده مانند کاغذهای خیس، چرب، آغشته به مواد غذایی یا مواد شیمیایی کنار گذاشته می شوند. پلاستیک، فلز، شیشه و سایر اجسام غیرکاغذی نیز باید از جریان مواد جدا شوند.
تفکیک کاغذ خشک و تمیز از زباله های تر، امکان تبدیل دوباره آن به ماده اولیه را افزایش می دهد
۳. خرد کردن و خمیرسازی
پس از تفکیک، دسته ها یا عدل های کاغذ به کارخانه کاغذسازی منتقل می شوند. کاغذها ابتدا خرد می شوند و سپس با آب و مواد شیمیایی مناسب مخلوط می گردند تا الیاف سلولزی آن ها از هم باز شود. محصول این مرحله، ماده ای خمیری شکل به نام خمیر کاغذ است.
خمیر کاغذ از صافی ها و تجهیزات جداسازی عبور می کند تا ناخالصی های باقی مانده حذف شوند. چسب نواری، منگنه، گیره کاغذ، تکه های پلاستیک و ذرات ریز دیگر می توانند کیفیت محصول نهایی را پایین بیاورند؛ به همین دلیل غربال گری خمیر مرحله ای ضروری است.
اگرچه جدا کردن منگنه و چسب از کاغذ در خانه همیشه الزامی نیست و به سیاست مرکز بازیافت بستگی دارد، حذف این موارد در صورت امکان به تمیزتر ماندن مواد کمک می کند. در مورد اسناد محرمانه نیز بهتر است ابتدا اطلاعات حساس را از بین ببرید و سپس مطابق دستورالعمل مرکز بازیافت محلی عمل کنید.
۴. مرکب زدایی و پاک سازی خمیر
بخش مهمی از بازیافت کاغذهای چاپی، حذف جوهر، رنگ و پوشش های ناخواسته است. در مرحله مرکب زدایی، خمیر وارد مخزنی حاوی مواد شیمیایی و هوا می شود. حباب های هوا به ذرات جوهر و رنگ کمک می کنند تا از الیاف جدا شوند و به سطح مخزن بیایند؛ سپس این مواد جمع آوری و حذف می شوند.
در این مرحله، خمیر کاغذ تقریباً ۹۹ درصد آب دارد. آب فراوان موجود در خمیر به حرکت و پراکندگی یکنواخت الیاف کمک می کند. در کارخانه های مجهز، بخش قابل توجهی از آب مصرف شده تصفیه و دوباره در خط تولید استفاده می شود؛ به همین دلیل با وجود مصرف آب در این فرایند، تولید کاغذ بازیافتی همچنان نسبت به تولید کاغذ از مواد اولیه نو، مصرف منابع کمتری دارد.
اگر قرار باشد کاغذ رنگی تولید شود، پس از پاک سازی خمیر می توان رنگدانه های موردنیاز را برای رسیدن به رنگ دلخواه به آن افزود.
۵. شکل دهی، آب گیری و خشک کردن
در مرحله نهایی، خمیر رقیق شده روی توری یا شبکه ای مخصوص پاشیده می شود تا لایه ای یکنواخت از الیاف شکل بگیرد. سپس ورق مرطوب از میان مجموعه ای از غلتک ها عبور می کند تا آب اضافی آن گرفته شود.
پس از آن، غلتک های گرم شونده به خشک شدن، فشرده شدن و یکپارچه شدن ورق کاغذ کمک می کنند. خروجی این بخش، ورق های بلند و پیوسته ای از کاغذ بازیافتی است که به صورت رول های بزرگ جمع می شوند.
این رول ها در اختیار تولیدکنندگان قرار می گیرند تا به محصولاتی مانند کتاب، مجله، روزنامه، پاکت، مقوا، جعبه های بسته بندی و دیگر فرآورده های کاغذی تبدیل شوند. بنابراین، برگه ای که امروز از یک اداره یا خانه جمع آوری می شود، ممکن است در آینده بخشی از یک جعبه بسته بندی، دفترچه یا محصول کاغذی دیگر باشد.
چه نوع کاغذهایی معمولاً قابل بازیافت هستند؟
پذیرش مواد در شهرها و مراکز مختلف ممکن است تفاوت داشته باشد، اما موارد زیر در اغلب سیستم های بازیافت، در صورت تمیز و خشک بودن، قابلیت بازیافت دارند:
- کاغذ چاپ و تحریر، برگه های اداری و کاغذهای یادداشت
- روزنامه و کاغذهای تبلیغاتی
- دفتر، کتاب و کاتالوگ؛ در صورت امکان پس از جدا کردن جلدهای غیرکاغذی
- کارتن های حمل کالا و جعبه های مقوایی
- پاکت های کاغذی و بسته بندی های کاغذی تمیز
- مجله و کاغذهای براق، در صورتی که مرکز بازیافت محلی آن ها را بپذیرد
کدام کاغذها را نباید بدون بررسی در مخزن بازیافت بیندازیم؟
برخی مواد ظاهری کاغذی دارند، اما به دلیل آلودگی یا ترکیب با مواد دیگر، بازیافت آن ها دشوار است. بهتر است پیش از تحویل، دستورالعمل شهرداری یا مرکز بازیافت منطقه خود را بررسی کنید.
- دستمال کاغذی، دستمال سفره و کاغذهای بهداشتی استفاده شده
- کاغذهای چرب، روغنی یا آغشته به غذا
- لیوان های کاغذی دارای لایه پلاستیکی، مگر در مراکز دارای تجهیزات تخصصی
- کاغذ مومی، کاغذ روغنی و کاغذهای لمینت شده
- رسیدهای حرارتی دستگاه کارت خوان یا صندوق فروشگاهی، زیرا اغلب پوشش شیمیایی ویژه دارند
- کاغذهای دارای روکش پلاستیکی، اکلیل، فویل یا تزئینات غیرکاغذی
کاغذ خردشده نیز موضوعی مهم است. چون الیاف آن کوتاه تر می شوند و ممکن است از تجهیزات تفکیک عبور کنند، در بسیاری از سامانه های جمع آوری خانگی پذیرفته نمی شود یا باید در کیسه کاغذی جداگانه تحویل داده شود. اگر قصد بازیافت اسناد خردشده را دارید، حتماً از مرکز بازیافت منطقه خود درباره شیوه پذیرش آن سؤال کنید.
چگونه در خانه و محل کار کاغذ را درست بازیافت کنیم؟
- کاغذ را خشک نگه دارید: سطل پسماند خشک را دور از سینک، باران و زباله های تر قرار دهید.
- آلودگی ها را جدا کنید: باقی مانده غذا، چربی و بخش های پلاستیکی را از بسته بندی جدا کنید.
- کارتن ها را تخت کنید: باز کردن جعبه ها، هم فضای خانه را کم می کند و هم حمل ونقل را آسان تر می سازد.
- مصرف را کاهش دهید: چاپ دورو، استفاده از یادداشت های دیجیتال و انتخاب بسته بندی های کم مصرف، پیش از بازیافت اهمیت دارند.
- دوباره استفاده کنید: برگه هایی که یک روی آن ها سفید است را برای یادداشت، فهرست خرید یا پیش نویس نگه دارید.
- بازیافت مسئولانه را انتخاب کنید: کاغذ و مقوا را به مخزن پسماند خشک، غرفه بازیافت یا مراکز معتبر تحویل دهید.
بازیافت کاغذ در کنار کاهش مصرف؛ انتخابی هوشمندانه تر
بازیافت راه حل مهمی است، اما بهترین رویکرد زیست محیطی به ترتیب شامل کاهش مصرف، استفاده مجدد و سپس بازیافت است. برای مثال، یک فروشگاه اینترنتی می تواند با انتخاب جعبه ای متناسب با اندازه کالا، استفاده از مقوای بازیافتی و حذف لایه های غیرضروری بسته بندی، هم هزینه ها را کاهش دهد و هم پسماند کمتری تولید کند.
در زندگی روزمره نیز انتخاب دفترهای تولیدشده از کاغذ بازیافتی، استفاده از کیسه های کاغذی مقاوم چندبارمصرف و تفکیک دقیق کارتن های بسته بندی، نمونه هایی ساده اما مؤثر از مصرف مسئولانه هستند. حتی کسب وکارهای کوچک، از جمله فروشگاه های زیورآلات، می توانند با انتخاب جعبه و کارت های معرفی قابل بازیافت، تصویری مسئولانه تر از برند خود ارائه دهند.
نتیجه گیری
بازیافت کاغذ از جمع آوری کاغذهای تمیز آغاز می شود و با تفکیک، خمیرسازی، حذف جوهر، خشک کردن و تولید رول های جدید کاغذ ادامه پیدا می کند. این فرایند به کاهش زباله، صرفه جویی در آب و انرژی و حفاظت از درختان کمک می کند. از امروز، پیش از انداختن یک برگه یا کارتن در سطل زباله، به این فکر کنید که آیا می تواند دوباره به یک محصول مفید تبدیل شود؟ با تفکیک درست در خانه و محل کار، شما هم می توانید سهمی واقعی در سبزتر شدن محیط زندگی مان داشته باشید.
پرسش های متداول
آیا همه انواع کاغذ قابل بازیافت هستند؟
خیر. کاغذهای تمیز و خشک مانند کاغذ تحریر، روزنامه و کارتن معمولاً قابل بازیافت اند، اما کاغذهای چرب، خیس، بهداشتی، مومی یا دارای روکش پلاستیکی ممکن است پذیرفته نشوند.
آیا باید منگنه و گیره کاغذ را قبل از بازیافت جدا کرد؟
تجهیزات کارخانه می توانند بخشی از ناخالصی های فلزی را جدا کنند، اما جدا کردن منگنه، گیره و چسب در صورت امکان به تمیزتر ماندن مواد و پردازش بهتر کمک می کند.
کاغذ خردشده را چگونه بازیافت کنیم؟
کاغذ خردشده در همه سامانه های جمع آوری پذیرفته نمی شود، زیرا الیاف کوتاه آن بازیافت را دشوارتر می کند. بهتر است پیش از تحویل، شرایط پذیرش مرکز بازیافت محلی را بررسی کنید.
چرا جعبه پیتزا معمولاً قابل بازیافت نیست؟
بخش های چرب یا آغشته به باقی مانده غذا، الیاف کاغذ را آلوده می کنند. اگر بخشی از جعبه کاملاً تمیز است، ممکن است بتوان آن قسمت را جدا و بازیافت کرد.
کاغذ بازیافتی چه محصولاتی می تواند تولید کند؟
از کاغذ بازیافتی برای تولید مقوا، جعبه بسته بندی، روزنامه، کتاب، دفتر، پاکت، دستمال کاغذی و محصولات کاغذی متنوع دیگر استفاده می شود.