همه چیز درباره فر بخارپز

اگر از طرفداران پروپاقرص آشپزی سالم و رژیمی هستید، احتمالاً نام «فر بخارپز» (Steam Oven) به گوشتان خورده است. اما فر بخارپز دقیقاً چیست؟ این دستگاه پخت وپزِ نسبتاً جدید، همان طور که از نامش پیداست، غذا را با استفاده از بخار می پزد. این روش برای پخت سبزیجات مورد علاقه شما فوق العاده است و مواد مغذی را بسیار بیشتر از روش های پخت معمولی حفظ می کند. ما در ادامه لیست کاملی از مزایا و معایب فرهای بخارپز را گردآوری کرده ایم تا دقیقاً متوجه شوید که این دستگاه ها چگونه کار می کنند و آیا دوست دارید یکی از آن ها را در آشپزخانه خود داشته باشید یا خیر.

فرهای بخارپز چیستند و چگونه کار می کنند؟

فرهای بخارپز یکی از جدیدترین و جذاب ترین لوازم خانگی بازار هستند (البته در کنار اجاق های القاییِ دارای سیستم تهویه). این فرها دارای یک مخزن آب در داخل دستگاه هستند که در طول فرآیند پخت، آبِ آن به بخار تبدیل می شود. این بخار در اطراف غذای شما به گردش در می آید و پخت وپز را منحصراً با استفاده از بخار انجام می دهد. این فرآیند با فرهای کانوکشن (فن دار) معمولی که به جای گرمای مرطوب از گرمای خشک استفاده می کنند، کاملاً متفاوت است. استفادهِ صرف از بخار مزایای بسیاری دارد؛ از جمله حفظ ویتامین های ضروری و مهمی که معمولاً هنگام سرخ کردن یا برشته کردن بیشتر غذاها از بین می روند.

فر بخارپز جادوی خود را با گرم کردن آبِ داخل مخزن انجام می دهد. بخار داغ به سمت بالا حرکت کرده و سپس از طریق یک دریچه کوچک که به فشار داخل مخزن واکنش نشان می دهد، از روی غذای شما عبور می کند. دمای این بخار به میزان بسیار بالایی می رسد و سبزیجات و سایر غذاها را در کمترین زمان ممکن می پزد. فر بخارپز در واقع شبیه همان قابلمه بخارپز معمولی شماست که روی اجاق گاز قرار می دهید، اما با قدرت بسیار بیشتر و عملکردهای پخت متنوع تری که می توانید از آن ها استفاده کنید. البته دستگاهی به نام «فر بخارپز ترکیبی» (Combi Steam Oven) نیز وجود دارد که فر معمولی شما را با یک فر بخارپز ترکیب می کند، که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

با توجه به میزان بالای املاح و سختی آب در بسیاری از شهرهای ایران، بسیار مهم است که برای پر کردن مخزن این فرها حتماً از آب تصفیه شده استفاده کنید تا از رسوب گرفتگی زودهنگام لوله ها و شیرآلات داخلی دستگاه جلوگیری شود.

تصویر فر بخارپز توکار در آشپزخانه مدرن هنگام پخت سبزیجات سالم با بخار

در فر بخارپز چه چیزهایی می توان پخت؟

پاسخ این است: تقریباً همه چیز! با این حال، محبوب ترین گزینه سبزیجات است، اما شما می توانید گوشت، ماهی، پاستا، نان، برنج و انواع دسرهای عالی را نیز در آن بپزید. صادقانه بگوییم، لیست غذاهایی که می توانید با این دستگاه بپزید بی انتهاست.

همان طور که قبلاً گفتیم، پخت وپز با فر بخارپز برای سلامتی شما بسیار عالی است. بخار، ویتامین ها را در داخل بافت غذا حبس می کند، در حالی که یک فر معمولی آن ها را از بین می برد یا خشک می کند. غذاهای بخارپز شده حاوی مواد مغذی بیشتری مانند ویتامین C، آنتی اکسیدان ها و اسید فولیک هستند. علاوه بر این، غذای شما نه تنها برای بدنتان مفیدتر خواهد بود، بلکه طعم و مزه بسیار بهتری نیز خواهد داشت!

فرهای بخارپز همچنین غذا را به سرعت می پزند. حرارت مستقیم ناشی از بخار به این معنی است که موادی مانند سبزیجات و ماهی در حدود ۱۵ دقیقه کاملاً پخته می شوند. شما می توانید برای سادگی کار، فقط از فر بخارپزِ خالص به تنهایی استفاده کنید، یا اینکه برای تنوع بخشیدن به آشپزی، آن را در کنار فر کانوکشن (معمولی) خود به کار بگیرید. مثلاً از فر معمولی خود برای بریان کردن یک مرغ کامل استفاده کنید و همزمان از فر بخارپز برای تهیه سبزیجاتِ بسیار مغذی (مثل بروکلی و هویج) به عنوان دورچین غذا کمک بگیرید.

پخت همزمانِ چند غذا در فرهای بخارپز نتیجه بهتری دارد. ویژگی بخار باعث می شود غذای شما ترد و تازه بماند، نه اینکه مانند حالت آب پز شدن، خمیر و بی مزه شود. در این فرها، برخلاف فرهای معمولی، طعم و بوی غذاها به یکدیگر منتقل نمی شود.

در اینجا چند دستور پخت خوشمزه با فر بخارپز که پیدا کرده ایم آورده شده است:

• ماهی سالمون بخارپز با لیمو، مارچوبه و سیب زمینی
• دامپلینگ های بخارپز چینی (کوفته های خمیری)
• چیزکیک های بخارپز یک نفره
• پودینگ خرمای چسبناک و گلابی ادویه دار با سس کارامل کنیاک

در آشپزی ایرانی، فر بخارپز یک معجزه برای گرم کردن مجدد غذاها است. گرم کردن برنج ایرانی (پلو) یا کباب در مایکروویو معمولاً باعث خشک شدن آن ها می شود، اما فر بخارپز با تزریق رطوبت، برنج و کبابِ روز گذشته را دقیقاً مثل لحظه ای که تازه پخته شده اند، نرم و تازه تحویل شما می دهد. همچنین برای پخت غذاهای رژیمی و بدون روغن ایرانی بسیار کاربردی است.

چه نوع فرهای بخارپزی می توانم بخرم؟

برای شروع، «فرهای بخارپز خالص» (Pure Steam Ovens) وجود دارند. این دستگاه یک مکمل عالی برای آشپزخانه است و اگر به دنبال خرید سایر لوازم پخت وپزِ توکار (Built-In) هستید، می توانید یک ظاهرِ یکپارچه و بسیار شیک در سراسر آشپزخانه خود ایجاد کنید. شما می توانید فقط یک فر بخارپز انتخاب کنید، اما اگر عاشق سیب زمینی های برشته و ترد و گوشت های کبابی هستید، توصیه می کنیم در کنار فر بخارپز، یک فر معمولی هم داشته باشید.

بهترین راه حل برای رفع این مشکل، خرید یک «فر ترکیبی» (Combination Oven) است. این دستگاه، خواص و سلامتِ پخت با بخار را با طعم لذیذِ پخت با حرارت خشک (در یک دستگاه واحد) ترکیب می کند. اگر بخواهید یک بوقلمون را در فر بخارپز ترکیبی کباب کنید (که بیایید صادق باشیم، در فرهای معمولی تقریباً همیشه خشک می شود)، می توانید به لطف حرارت خشک، پوستِ بوقلمون را کاملاً ترد و برشته کنید، در حالی که عملکرد بخار، رطوبت و لطافتِ گوشت داخل آن را به خوبی حفظ می کند.

همچنین می توانید یک «فر ترکیبی مایکروویو و بخارپز» تهیه کنید. این مدل، راحتی و سرعت پختِ مایکروویو را در کنار طعم لذیذ و زمان پختِ کاهش یافتهِ فر بخارپز در اختیار شما قرار می دهد. بنابراین اگر در حال طراحی آشپزخانه خود هستید، می توانید یک فر کانوکشن (معمولی) و سپس یک فر ترکیبی مایکروویو و بخارپز تهیه کنید تا لوازم آشپزخانه تان یکپارچه و هماهنگ باقی بماند. پیشنهاد می کنیم برای اطمینان از هماهنگی ظاهری لوازم توکار، همه آن ها را از یک برند انتخاب کنید.

فر بخارپز مدرن در آشپزخانه با غذای سالم شامل سالمون، سبزیجات و برنج

آیا فرهای بخارپز از نظر مصرف انرژی بهینه هستند؟

فرهای بخارپز بسیار کم مصرف و از نظر انرژی بهینه هستند! بسیاری از فرهای بخارپزِ ما دارای رتبه مصرف انرژی A+ هستند. هنگامی که با بخار آشپزی می کنید، نیازی نیست فر خود را به دماهای بسیار بالایی که در فرهای معمولی استفاده می کنید برسانید. استفاده از دماهای پایین تر به انرژی کمتری نیاز دارد، که هم برای محیط زیست و هم برای قبض های برق شما بسیار بهتر است.

مزایای فرهای بخارپز

• طعم و مزه غذا را در بافت آن حفظ می کند.
• مواد مغذی که در پخت کانوکشن (معمولی) از بین می روند را حفظ می کند.
• برای پخت وپز نیازی به اضافه کردن روغن یا چربی ندارید.
• فرهای بخارپز نسبتاً کوچک و جمع وجور هستند.
• بیشتر فرهای بخارپز دارای عملکردها و ویژگی های بسیار مفیدی هستند.
• با استفاده از فر بخارپز ترکیبی (Combi)، می توانید به طور همزمان غذا را بخارپز و روی آن را برشته (قهوه ای) کنید.
• می توانید غذاها را به راحتی (و بدون خشک شدن) گرم کنید.
• از نظر مصرف انرژی بهینه هستند.

ما در این مورد زیاد صحبت کردیم، اما معتقدیم بزرگترین مزیت این دستگاه، حفظ ارزش غذایی و طعم فوق العاده ای است که از طریق پخت با بخار به دست می آید. در رتبه دوم، قطعاً سرعت بالای پخت و گرم کردن مجدد غذا قرار دارد. صرفه جویی در وقت شما، بی شک یکی از مهم ترین دلایل برای خرید فر بخارپز است.

معایب فرهای بخارپز

• قابلیت برشته کردن، طلایی کردن یا گریل کردن فرهای معمولی را ندارد (در مدل های بخارپزِ خالص).
• نیاز به پر کردنِ دستیِ مخزن آب دارد.
• برچسب قیمتی بالایی دارد (گران قیمت است).
• مدل های رومیزی (غیر توکار) ممکن است جاگیر و حجیم باشند.
• یادگیریِ نحوه کار با آن به زمان و تمرین نیاز دارد (منحنی یادگیری تندی دارد).
• تمیز کردن فر بخارپز می تواند کار دشوار و پرزحمتی باشد.
• ممکن است به جای اینکه روش اصلی پخت وپز شما باشد، فقط به عنوان یک دستگاه اضافی و مکمل به آن نیاز داشته باشید.

ما فکر می کنیم یکی از بزرگترین معایب فر بخارپز، مسئله تمیز کردن آن است. شما باید مطمئن شوید که فر بخارپز کاملاً از رطوبت پاک و خشک شده است تا از ایجاد بوی نامطبوع و آسیب های احتمالی جلوگیری شود. با این حال، این نقطه ضعف در بسیاری از مدل های بخارپز و ترکیبیِ مدرن، با تعبیه ویژگی «تمیزکننده خودکار» (Self-clean) برطرف شده است.

علاوه بر خشک کردن دستگاه، در کشورهایی مثل ایران به دلیل رسوب آب، عملیات «جرم گیری» (Descaling) دوره ای برای این فرها حیاتی است. همچنین توجه داشته باشید که با توجه به قیمت ارز، این دستگاه ها در بازار ایران جزو کالاهای لوکس محسوب می شوند. اگر بودجه محدودی دارید و فضای آشپزخانه تان اجازه می دهد، خرید یک فر کانوکشن معمولی در اولویت است و فر بخارپز به عنوان یک کالای مکملِ عالی برای ارتقای سبک زندگی سالم پیشنهاد می شود. فراموش نکنید که برای غذاهای سنتی ایرانی که نیاز به برشته شدن دارند (مثل ته دیگ یا رویه ماکارونی)، همچنان به حرارت خشک فرهای معمولی یا گاز نیاز خواهید داشت!

فر بخارپز مدرن و کم‌مصرف در آشپزخانه با غذای سالم شامل سبزیجات، ماهی و برنج

نتیجه گیری

فر بخارپز را می توان یکی از جذاب ترین گزینه ها برای افرادی دانست که به آشپزی سالم، حفظ ارزش غذایی مواد خوراکی و صرفه جویی در زمان اهمیت می دهند. این دستگاه با استفاده از بخار، غذا را به شکلی لطیف، آبدار و مغذی می پزد و به خصوص برای سبزیجات، ماهی، برنج، گرم کردن مجدد غذا و وعده های رژیمی عملکردی بسیار عالی دارد. از طرف دیگر، مصرف انرژی مناسب و امکان پخت سریع تر نیز باعث می شود فر بخارپز برای سبک زندگی مدرن، انتخابی هوشمندانه باشد.

با این حال، فر بخارپز برای همه کاربران بهترین انتخاب نیست. قیمت نسبتاً بالا، نیاز به نظافت و جرم گیری منظم، و همچنین ناتوانی مدل های بخارپز خالص در برشته و طلایی کردن غذا، از نکاتی هستند که باید پیش از خرید در نظر گرفته شوند. به همین دلیل، اگر به غذاهای برشته، کبابی و سنتی علاقه زیادی دارید، مدل های ترکیبی می توانند گزینه کامل تر و کاربردی تری برای شما باشند.

در نهایت، اگر اولویت شما سلامتی، کیفیت پخت و حفظ طعم طبیعی مواد غذایی است، فر بخارپز می تواند یک سرمایه گذاری ارزشمند برای آشپزخانه شما باشد. اما اگر بودجه محدودتری دارید یا بیشتر غذاهای برشته و خشک می پزید، شاید بهتر باشد ابتدا یک فر معمولی مناسب تهیه کنید و فر بخارپز را به عنوان یک مکمل حرفه ای و لوکس در نظر بگیرید.