هنر بازیافتی چیست؟ ایدهها، هنرمندان و روش ساخت
حجم عظیم زباله ای که انسان ها هر روز تولید می کنند، برای بسیاری از هنرمندان به نقطه آغاز خلق اثر تبدیل شده است. هنر بازیافتی فقط ساخت یک وسیله تزئینی با مواد قدیمی نیست؛ این هنر می تواند راهی برای بیان نگرانی درباره تغییرات اقلیمی، مصرف گرایی و سرنوشت اشیایی باشد که خیلی زود دور ریخته می شوند.
فهرست مطالب
در این رویکرد، هنرمند مواد بازیافتی یا وسایلی را که در حالت عادی زباله تلقی می شوند، به اثری زیبا، تأمل برانگیز و گاهی حتی بحث برانگیز تبدیل می کند. فلزات قراضه، لباس های کهنه، کیسه های پلاستیکی، اسباب بازی های کودکان، مجله ها، قطعات الکترونیکی و بطری های پلاستیکی، تنها بخشی از مواد قابل استفاده در این نوع هنر هستند.
هنر بازیافتی در بهترین حالت، نگاه ما را از «دورریختنی» به «ماده ای با فرصت دوباره» تغییر می دهد. این تغییر نگاه با اصول اقتصاد چرخشی نیز هم سو است؛ مدلی که در آن مواد تا جای ممکن دوباره استفاده، بازطراحی و وارد چرخه مصرف می شوند، نه اینکه بی درنگ به محل دفن زباله برسند.
تفاوت هنر بازیافتی با استفاده مجدد چیست؟
استفاده مجدد معمولاً به معنای به کارگیری دوباره یک وسیله با همان کارکرد یا کارکردی نزدیک به آن است؛ برای مثال استفاده از شیشه مربا به عنوان ظرف نگهداری ادویه. اما در هنر بازیافتی، ماده اولیه دگرگون می شود تا مفهوم، زیبایی یا روایت تازه ای به وجود آورد.
برای نمونه، تبدیل درپوش های بطری به یک تابلوی موزاییکی، ساخت پیکره حیوانات با سیم و فلز قراضه، یا خلق پرتره با بریده های مجله، نمونه هایی از هنر بازیافتی هستند. بعضی از این آثار در گالری ها نمایش داده می شوند، بعضی در رویدادهای خیریه و آگاهی بخشی نقش گفت وگو برانگیز دارند و برخی نیز فقط برای ثبت در شبکه های اجتماعی ساخته می شوند و پس از آن موادشان به شکل درست بازیافت می شود.
هنرمندان شناخته شده در هنر بازیافتی
تکنیک ها و مواد مورد استفاده در هنر بازیافتی بسیار متنوع اند. هر هنرمند با انتخاب ماده، شیوه ساخت و پیام اثر، دنیای منحصر به فردی می سازد. در ادامه با چند چهره شناخته شده این جریان آشنا می شوید.
ویک مونیز؛ بازآفرینی تصاویر مشهور با مواد دورریختنی
ویک مونیز، هنرمند برزیلی، یکی از چهره های مهم هنر بازیافتی به شمار می رود. او آثار هنری مشهور را با مواد بازیافتی بازآفرینی می کند و در بسیاری از پروژه هایش، جامعه محلی را نیز در جمع آوری مواد مشارکت می دهد.
مونیز از موادی مانند شیشه لمینت شده، مجله، سیم و حتی اشیای جمع آوری شده از بزرگ ترین محل های دفن زباله استفاده کرده است. آثار او نشان می دهند که تصویر، ارزش و زیبایی می توانند از موادی شکل بگیرند که پیش تر بی ارزش تصور می شدند.
میکی دی؛ جوشکار پابرهنه و جانوران فلزی عظیم
میکی دی که با نام جوشکار پابرهنه نیز شناخته می شود، با پای برهنه در میان محل های انباشت زباله حرکت می کند و فلزات قراضه را جمع آوری می کند؛ ویژگی ای که دلیل نام هنری او نیز هست. او با جوشکاری، موجودات واقعی و خیالی در ابعاد طبیعی یا بسیار بزرگ می سازد.
او از سال ۲۰۱۵ بیش از هفت تن فلز قراضه، از جمله مس، آلومینیوم و فولاد، جمع آوری کرده و آن ها را به آثار هنری بازیافتی تبدیل کرده است. این آثار یادآوری می کنند که فلزات دورریخته شده می توانند عمر بسیار طولانی تری از یک مصرف کوتاه مدت داشته باشند.
یونگ هو جی؛ پیکره های ساخته شده از لاستیک های فرسوده
یونگ هو جی، مجسمه ساز معاصر کره ای، لاستیک های بازیافتی را به پیکره هایی چشمگیر از حیوانات و موجودات اسطوره ای تبدیل می کند. بافت تیره، لایه لایه و انعطاف پذیر لاستیک در آثار او، حس حرکت و قدرت را به مجسمه ها می دهد.
آثار این هنرمند فقط به زیبایی شناسی محدود نیستند؛ آن ها به موضوعاتی مانند اصلاح ژنتیکی و رابطه میان زباله و مصرف گرایی نیز اشاره دارند. لاستیک خودرو ماده ای است که تجزیه پذیری بسیار کندی دارد، بنابراین استفاده هنری از آن می تواند توجه مخاطب را به مدیریت اصولی این پسماند جلب کند.
تبدیل قطعات دورریختنی به یک مجسمه دست ساز، نمونه ای از استفاده دوباره از مواد در چرخه مصرف
تان شی زی؛ مواجهه مستقیم با زباله های پلاستیکی
تان شی زی، هنرمند و تصویرگر، برای برجسته کردن حجم غیرضروری زباله ای که فرهنگ مصرف گرایی ایجاد می کند، از مواد دورریختنی و بازیافتی استفاده می کند. او قطعات پلاستیکی و زباله های پیدا شده در دریا را به آثاری بزرگ تبدیل می کند که مخاطب می تواند در میان آن ها قدم بزند.
تجربه حضور فیزیکی در این آثار، تصویری تلخ و ماندگار از میزان پلاستیک تولیدشده توسط انسان ارائه می دهد. چنین چیدمان هایی به مخاطب یادآوری می کنند که یک کیسه یا بطری پلاستیکی مصرف شده، ممکن است سال ها در طبیعت باقی بماند.
درک گورس؛ پرتره سازی با مجله و برچسب های بازیافتی
درک گورس با ترکیب مجله های بازیافتی، برچسب ها و مواد دیجیتال، پرتره های کلاژ روی بوم خلق می کند. او اغلب پیکره هایی زیبا، بازیگوش و پرانرژی می سازد؛ حتی زمانی که ماده خام اثر، اشکال هندسی یا تکه هایی است که به طور معمول زیبا تلقی نمی شوند.
شیوه او برای علاقه مندان به کلاژ الهام بخش است: لازم نیست همه برش ها کامل و هماهنگ باشند. تفاوت رنگ، فونت، بافت کاغذ و تکرار تصاویر می تواند به اثر شخصیت بدهد.
استیون رودریگ؛ پیوند طبیعت و فناوری فرسوده
استیون رودریگ در آثار نوآورانه خود از بردهای مدار چاپی و تجهیزات الکترونیکی بازیافتی استفاده می کند. او با ترکیب عناصر ارگانیک و مکانیکی، آثاری می سازد که مرز میان طبیعت و فناوری را به پرسش می کشند.
رودریگ برای ساخت آثارش ابزارهای ویژه ای طراحی می کند تا بتواند از قطعات PCB رادیوها، تلفن های همراه و رایانه های قدیمی استفاده کند. آثار او اغلب به تعامل میان زباله و محیط زیست اشاره دارند؛ از جمله اثر سال ۲۰۱۰ او با عنوان لاک پشت دریایی در جست وجوی داده های عمیق.
در کار با زباله های الکترونیکی باید احتیاط ویژه داشت. باتری ها، نمایشگرهای شکسته و قطعات ناشناخته می توانند خطرناک باشند. برای پروژه های خانگی بهتر است فقط از قطعات تمیز و بی خطر استفاده کنید و باتری، خازن، لامپ و قطعات تیز را به مراکز تخصصی تحویل دهید.
اچ ای شولت؛ هزار انسان ساخته شده از زباله
اچ ای شولت، هنرمند مفهومی، به دلیل استفاده از زباله و مواد بازیافتی شهرت دارد. چیدمان معروف او با نام مردم زباله ای شامل هزار پیکره انسانی در اندازه واقعی است که تماماً از زباله، قوطی و پسماندهای الکتریکی ساخته شده اند.
این اثر به همه قاره ها سفر کرده و در مکان های گردشگری مهم به نمایش درآمده است تا پیام روشنی درباره مصرف انسان و اسراف کاری او منتقل کند. تماشای تعداد زیادی پیکره انسانی که از زباله شکل گرفته اند، مخاطب را با این پرسش روبه رو می کند که سهم هر فرد در تولید پسماند چقدر است.
اریکا آیریس سیمونز؛ پرتره هایی از نوار کاست
اریکا آیریس سیمونز از نوارهای پیچیده شده کاست برای ساخت پرتره های پاپ آرت استفاده می کند. او همچنین با پول، نت موسیقی و برچسب بطری شراب نیز اثر خلق کرده است.
پیام اصلی کار او ساده و عمیق است: هر چیزی که کارکرد اولیه خود را از دست داده، الزاماً نباید به زباله تبدیل شود. در ایران نیز نوار کاست، سی دی های غیرقابل استفاده، بلیت های قدیمی، تمبرها و کاغذهای رنگی می توانند مواد اولیه جذابی برای کلاژ و تابلوهای نوستالژیک باشند.
گوئرا د لا پاز؛ نقد مد سریع با لباس های دورریختنی
گوئرا د لا پاز، یک گروه هنری کوبایی، با استفاده از منسوجات و لباس های بازیافتی، مجسمه هایی سرشار از رنگ و زندگی می سازد. انبوه لباس های به کاررفته در آثار آن ها، پیامشان درباره آسیب مصرف گرایی به محیط زیست را تقویت می کند.
بسیاری از مخاطبان این آثار می گویند به تغییر رفتار خود تشویق شده اند؛ از جمله خرید کمتر لباس های مد سریع و دنبال نکردن روندهایی که افراد را به خرید بی دلیل لباس نو ترغیب می کنند. استفاده طولانی تر از لباس، تعمیر، تعویض لباس با دوستان و خرید آگاهانه، راه هایی عملی برای کاهش پسماند نساجی هستند.
رابرت بردفورد؛ مجسمه هایی از اسباب بازی های فراموش شده
رابرت بردفورد با پلاستیک های رنگارنگ دورریختنی، پیکره انسان ها و موجودات را در اندازه واقعی می سازد. بخش اصلی مواد اولیه او اسباب بازی های کودکان است که از رفتن به محل دفن زباله نجات یافته اند.
او در آثارش به تاریخ اشیای دورریخته شده و داستان زندگی پیشین آن ها توجه می کند. دکمه، گیره لباس، برس و شانه نیز از دیگر موادی هستند که در مجسمه های بزرگ او دیده می شوند. این نگاه روایی می تواند در پروژه های شخصی نیز کاربرد داشته باشد؛ برای مثال می توانید از اشیای کوچک خانوادگی یک قاب خاطره یا تابلوی سه بعدی بسازید.
چگونه در خانه هنر بازیافتی بسازیم؟
نخستین تجربه بسیاری از افراد از هنر بازیافتی، ساخت کاردستی در دوران کودکی است؛ مثلاً ساخت موشک با بطری مایع ظرف شویی یا جعبه های مقوایی. برای شروع لازم نیست اثری پیچیده با پیام سیاسی بسازید. هنر بازیافتی می تواند یک فعالیت کم هزینه، سرگرم کننده و کم پسماند برای کودکان و بزرگسالان باشد.
با چند بطری پلاستیکی قدیمی، جعبه غلات صبحانه، کارتن بسته بندی، در بطری، مجله باطله یا پارچه های کوچک، امکان ساخت آثار متنوعی وجود دارد. مهم ترین بخش کار، دیدن قابلیت های تازه در مواد ساده است.
ایده های ساده و کاربردی برای شروع
- ساخت کلاژ دیواری با بریده های مجله، روزنامه، پاکت های رنگی و کاغذهای باطله.
- تبدیل جعبه های مقوایی به قاب عکس، خانه عروسکی، نظم دهنده رومیزی یا پس زمینه نقاشی.
- ساخت حیوانات و پیکره های کوچک با در بطری، دکمه، چوب بستنی و تکه های پارچه.
- ایجاد تابلوی موزاییکی با درپوش های پلاستیکی رنگی، بدون نیاز به خرید مواد هنری گران قیمت.
- ساخت گلدان تزئینی با قوطی های فلزی تمیز و بدون لبه تیز، سپس رنگ آمیزی آن ها.
- جمع آوری هدفمند مواد مشابه در طول زمان و ساخت یک پروژه بزرگ تر، مانند نقشه ایران، چهره یک حیوان یا تابلوی پیام محیط زیستی.
روش گام به گام ساخت یک کلاژ بازیافتی
- یک موضوع انتخاب کنید؛ مثلاً دریا، گل، چهره، شهر یا جمله ای درباره کاهش زباله.
- مواد مناسب را جدا کنید: مجله های قدیمی، کاغذ کادو، بروشور، بسته بندی های کاغذی و برچسب ها انتخاب های خوبی هستند.
- رنگ ها و بافت ها را دسته بندی کنید تا هنگام چسباندن، ترکیب بندی آسان تر شود.
- طرح اولیه را با مداد روی مقوا یا بوم بکشید.
- تکه ها را با اندازه های مختلف ببرید یا پاره کنید و از بخش های بزرگ تر شروع به چسباندن کنید.
- برای ایجاد عمق، لایه سازی کنید و از نوشته ها، الگوها و رنگ های متضاد بهره ببرید.
- پیش از نمایش اثر، اجازه دهید چسب کاملاً خشک شود و در صورت نیاز آن را در قاب قرار دهید.
نکات ایمنی و زیست محیطی در ساخت آثار بازیافتی
هنر بازیافتی زمانی واقعاً مسئولانه است که سلامت افراد و محیط زیست را نیز در نظر بگیرد. هر ماده دورریختنی برای کاردستی مناسب نیست.
- مواد را پیش از استفاده بشویید و کاملاً خشک کنید؛ به ویژه بطری ها، قوطی ها و بسته بندی های مواد غذایی.
- از شیشه شکسته، تیغ، سرنگ، قوطی زنگ زده و اشیای تیز برای پروژه های خانگی استفاده نکنید.
- برای کودکان، قیچی ایمن، چسب غیرسمی و مواد بزرگ تر و بدون لبه تیز انتخاب کنید.
- باتری ها، لوازم الکترونیکی آسیب دیده و لامپ ها را باز نکنید؛ این مواد باید از مسیر جمع آوری پسماند الکترونیکی مدیریت شوند.
- اگر قرار است اثر پس از یک نمایش موقت از بین برود، از ابتدا به تفکیک و بازیافت نهایی اجزای آن فکر کنید.
- به جای خرید مواد جدید برای ساخت اثر، ابتدا سراغ وسایل موجود در خانه، محل کار یا بسته بندی های تمیز بروید.
هنر بازیافتی؛ ابزار آموزش و گفت وگو
این هنر در مدرسه، خانه، فرهنگسرا، نمایشگاه محلی و حتی کسب وکارها می تواند به ابزاری آموزشی تبدیل شود. یک اثر ساخته شده از بطری، لباس یا اسباب بازی دورریختنی، گاهی بیش از آمار و ارقام خشک، اثر مصرف بی رویه را به مخاطب نشان می دهد.
برای مثال، یک خانواده می تواند مواد بازیافتی یک هفته را پس از شست وشو و تفکیک، بررسی کند و فقط بخشی از آن را به یک اثر هنری تبدیل کند. این فعالیت هم خلاقیت کودکان را تقویت می کند و هم به همه اعضای خانواده نشان می دهد که چه نوع بسته بندی هایی بیشترین سهم را در زباله خانه دارند.
هنر بازیافتی قرار نیست تولید زباله را توجیه کند؛ هدف آن این است که ارزش مواد، مسئولیت ما در مصرف و ضرورت کاهش پسماند را به شکلی ملموس یادآوری کند.
نتیجه گیری
هنر بازیافتی پلی میان خلاقیت، مسئولیت پذیری و داستان گویی است. از مجسمه های عظیم فلزی و چیدمان های پلاستیکی تا یک کلاژ ساده با مجله های قدیمی، هر اثر می تواند نگاه ما را به اشیای دورریختنی تغییر دهد. پیش از دور انداختن وسیله بعدی، کمی مکث کنید: آیا می توان آن را بازیافت کرد، دوباره به کار گرفت یا به اثری شخصی و الهام بخش تبدیل کرد؟ ایده های خود را با خانواده و دوستانتان به اشتراک بگذارید و از یک پروژه کوچک، مسیر خلاقانه تری برای کاهش زباله آغاز کنید.
پرسش های متداول
هنر بازیافتی چیست؟
هنر بازیافتی به خلق اثر هنری با مواد بازیافتی یا وسایلی گفته می شود که در حالت عادی دورریختنی هستند؛ مانند پلاستیک، فلز قراضه، لباس کهنه، کاغذ و قطعات الکترونیکی.
برای ساخت هنر بازیافتی در خانه به چه وسایلی نیاز داریم؟
می توانید با مقوا، مجله قدیمی، بطری پلاستیکی تمیز، در بطری، دکمه، پارچه های کوچک، چوب بستنی و چسب غیرسمی شروع کنید. انتخاب مواد به نوع پروژه بستگی دارد.
آیا استفاده از زباله های الکترونیکی در کاردستی ایمن است؟
فقط قطعات تمیز و بی خطر را استفاده کنید. باتری، لامپ، نمایشگر شکسته، خازن و قطعات الکترونیکی ناشناخته نباید باز یا دست کاری شوند و بهتر است به مراکز جمع آوری پسماند الکترونیکی تحویل داده شوند.
تفاوت هنر بازیافتی و کاردستی معمولی چیست؟
کاردستی می تواند با هر ماده ای ساخته شود، اما هنر بازیافتی مشخصاً از مواد دورریختنی یا بازیافتی بهره می گیرد و اغلب پیام زیست محیطی، اجتماعی یا مفهومی نیز دارد.
چطور هنر بازیافتی به محیط زیست کمک می کند؟
این هنر با افزایش آگاهی درباره مصرف و پسماند، تشویق به استفاده دوباره از مواد و کاهش نیاز به خرید مواد تازه، به ترویج رفتارهای مسئولانه تر در برابر محیط زیست کمک می کند.