همه چیز درباره بهداشت آشپزخانه

حفظ بهداشت مناسب در آشپزخانه برای پیشگیری از بیماری ها و حفظ سلامت خانواده بسیار حیاتی است. بدون رعایت این اصول، خطر رشد و گسترش باکتری های مضر را به جان می خرید. در این مقاله از مجله اینترنتی بام رنگی، تمام اطلاعاتی که باید درباره بهداشت آشپزخانه بدانید را برای شما گردآوری کرده ایم. این موارد شامل نحوه تمیز کردن عمیق آشپزخانه، روش های نگهداری صحیح مواد غذایی و مراحلی برای جلوگیری از انتقال آلودگی (Cross-contamination) است.

اصول اولیه بهداشت آشپزخانه

پیروی از این شیوه های ساده بهداشتی در آشپزخانه به شما کمک می کند تا از شیوع باکتری های مضر جلوگیری کنید. این باکتری ها می توانند منجر به مسمومیت غذایی و سایر بیماری های خطرناک شوند.

برای اینکه مراحل بهداشت مواد غذایی را به راحتی به خاطر بسپارید، می توانید از قانون چهار «C» انگلیسی پیروی کنید: تمیز کردن (Cleaning)، پختن (Cooking)، خنک کردن (Chilling) و جلوگیری از انتقال آلودگی (Cross-contamination).

دست های خود را قبل و بعد از دست زدن به غذا بشویید

اولین و یکی از مهم ترین مراحل برای بهداشت آشپزخانه، شستن دست هاست. شما باید دست های خود را هم قبل و هم بعد از کار با مواد غذایی بشویید. این کار از غذای شما در برابر باکتری های مضر محافظت می کند و از پخش شدن آن ها در سراسر خانه جلوگیری می نماید.

در آشپزی ایرانی که کارهایی مثل ورز دادن گوشت چرخ کرده برای کباب کوبیده یا پاک کردن سبزی خوردن بسیار رایج است، شستشوی اصولی دست ها با آب گرم و صابون به مدت حداقل 20 ثانیه اهمیت دوچندانی پیدا می کند.

سطوح را تمیز و ضدعفونی نگه دارید

تمام سطوح آشپزخانه باید تمیز و ضدعفونی باقی بمانند. با مرتب و تمیز نگه داشتن کانترها و کابینت ها، از گسترش باکتری ها جلوگیری خواهید کرد.

برای تمیز کردن موثر کانترها، چند قطره مایع ظرفشویی را با آب گرم مخلوط کنید. از یک پارچه میکروفایبر برای جذب این مخلوط استفاده کنید، آب اضافی آن را بگیرید و سطوح خود را پاک کنید. همچنین می توانید از اسپری های تمیزکننده روزانه سطوح که در بازار موجودند استفاده کنید. برای تمیز کردن مداوم، همیشه باید از یک شوینده ملایم تر استفاده کنید تا در مرور زمان به کانترها و سطوح سنگی یا چوبی شما آسیبی وارد نشود.

مواد غذایی را به درستی ذخیره و نگهداری کنید

همیشه باید مواد غذایی خود را به درستی نگهداری کنید تا از باکتری ها و مواد شیمیایی مضر در امان بمانند. نگهداری مناسب همچنین تماس بین هوا و غذای شما را کاهش می دهد و باعث می شود مواد غذایی برای مدت طولانی تری تازه بمانند.

برای حفظ سلامت خود و خانواده تان، این 8 قانون طلایی نگهداری مواد غذایی را دنبال کنید:

1. گوشت های خام را در پایین ترین طبقه یخچال نگهداری کنید (تا خونابه آن ها روی مواد دیگر نریزد).
2. مواد غذایی سرد و منجمد را در اسرع وقت پس از خرید در یخچال یا فریزر قرار دهید.
3. غذاهای پخته شده را بیشتر از 2 ساعت در دمای محیط رها نکنید.
4. روی باقیمانده غذاها یا بسته های باز شده مواد غذایی را حتماً بپوشانید.
5. غذای گرم را مستقیماً داخل یخچال نگذارید (اجازه دهید ابتدا به دمای محیط برسد).
6. محصولات تاریخ گذشته را دور بریزید.
7. یخچال یا فریزر خود را بیش از حد پر نکنید (هوا باید بین طبقات جریان داشته باشد).
8. مواد غذایی داخل کابینت (مثل حبوبات، برنج و ادویه جات) را در ظروف دربسته و غیرقابل نفوذ هوا نگهداری کنید.

در خانه های ایرانی، نگهداری نان و سبزیجات بسیار رایج است. نان را در پلاستیک های عرق کرده رها نکنید؛ آن را برش زده و در فریزر نگهداری کنید. سبزیجات را نیز پس از شستشو کاملاً خشک کرده و در ظروف دربسته با یک دستمال کاغذی جاذب رطوبت در یخچال بگذارید.

از تخته های برش جداگانه برای انواع مختلف غذا استفاده کنید

استفاده از تخته های برش متفاوت برای انواع مختلف مواد غذایی به جلوگیری از انتقال آلودگی کمک می کند. «انتقال آلودگی» معمولاً به انتقال باکتری های مضر از غذای خام به غذای پخته یا سایر سطوح اشاره دارد.

شما باید حداقل دو تخته خردکن داشته باشید: یکی برای گوشت خام، مرغ و غذاهای دریایی، و دیگری برای سبزیجات، نان و گوشت پخته. استفاده از تخته های رنگی مختلف می تواند به شما کمک کند تا به خاطر بسپارید کدام تخته برای چه کاری است. برای احتیاط بیشتر، می توانید داشتن تخته های مجزا برای هر گروه غذایی را در نظر بگیرید؛ مثلاً یک تخته جداگانه برای: گوشت خام، مرغ خام، غذای دریایی، سبزیجات، لبنیات و نان.

ظروف و ابزار آشپزی را به طور کامل بشویید

تمام ظروف و ابزارها باید به طور کامل شسته شوند تا از گسترش باکتری ها جلوگیری شود. بهترین راه برای تمیز کردن ظروف و ابزارها استفاده از ماشین ظرفشویی است. ماشین های ظرفشویی می توانند به دماهایی بسیار بالاتر از آنچه با شستشوی دستی تحمل می کنید برسند.

به طور متوسط، چرخه اصلی شستشو در ماشین ظرفشویی به دمای 50 الی 60 درجه سانتی گراد می رسد و چرخه آبکشی (Rinse) می تواند تا 80 درجه بالا برود. این دما بسیار بیشتر از میانگین دمای شستشوی دستی است که حدود 45 درجه می باشد. هرچه آب داغ تر باشد، ظروف و ابزارهای شما به طور کامل تر و عمیق تری تمیز و ضدعفونی می شوند.

مراحل تمیز کردن عمیق آشپزخانه

برای حفظ تمیزی، باید آشپزخانه خود را به صورت روزانه تمیز کنید. با این حال، شما باید حداقل چهار بار در سال (یا در صورت لزوم هر ماه) آشپزخانه خود را تمیزکاری عمیق کنید (همان چیزی که ما ایرانی ها به آن خانه تکانی آشپزخانه می گوییم!). این کار از انتقال آلودگی و گسترش باکتری های مضر به شدت جلوگیری می کند. همچنین فرصتی به شما می دهد تا محصولات تاریخ گذشته یا بلااستفاده ای را که ممکن است فراموش کرده باشید، دور بریزید.

برای تمیز کردن عمیق آشپزخانه، این مراحل را دنبال کنید:

۱. وسایل مورد نیاز را جمع آوری کنید

تمام لوازمی که برای یک تمیزکاری عمیق نیاز دارید را آماده کنید. این موارد شامل:

• محصولات شوینده و پاک کننده
• دستکش
• پارچه های میکروفایبر
• اسفنج ها
• اسکاچ و پدهای سابنده
• برس مخصوص تمیزکاری جزئیات (یا یک مسواک قدیمی)
• سطل
• گردگیر
• طی

۲. یخچال و کابینت ها (انباری) را خالی کنید

برای شروع، باید یخچال و کابینت های مواد غذایی خود را کاملاً خالی کنید. با انجام این کار، می توانید تمام ظروف غذای خود را مرتب کرده و اطمینان حاصل کنید که همه چیز هنوز تاریخ مصرف دارد و مورد نیاز است. هر چیزی که منقضی شده یا دیگر نیازی به آن نیست را می توانید دور بریزید یا در صورت امکان (اگر پلمپ و سالم است) اهدا کنید.

۳. تمام سطوح را پاک کنید

خالی کردن یخچال و کابینت ها به این معنی است که اکنون می توانید تمام سطوح داخلی آن ها را تمیز کنید. برای این کار می توانید از اسپری های تمیزکننده، پارچه های میکروفایبر یا پدهای سابنده استفاده کنید. ابزار انتخابی شما بستگی به این دارد که سطوح چقدر کثیف هستند. اگر از مواد شوینده قوی استفاده می کنید، حتماً دستکش بپوشید. پس از تمیز شدن، می توانید تمام محتویاتی را که می خواهید نگه دارید، به جای خود برگردانید.

علاوه بر داخل یخچال و کابینت ها، باید تمام سطوح دیگر آشپزخانه را نیز پاک کنید. این شامل تمام کانترها، روی میز ناهارخوری و سطوح بیرونی لوازم خانگی می شود. برای هر سطح، از شوینده مناسب آن استفاده کنید (مثلاً شوینده مخصوص استیل برای یخچال های سیلور).

۴. سینک و تمام لوازم خانگی را بسابید

چربی، کثیفی و باکتری ها می توانند روی سینک ظرفشویی و لوازم خانگی شما تجمع کنند. بنابراین در طول تمیزکاری عمیق باید به این مناطق توجه ویژه ای داشته باشید.

لوازمی مانند فر آشپزخانه به محصولات شوینده قوی تری نیاز دارند، بنابراین پوشیدن دستکش در این مرحله ضروری است. همچنین ممکن است لازم باشد از اسکاچ های زبر و مسواک قدیمی برای دسترسی به گوشه ها و نقاط سخت استفاده کنید.

تمیز کردن فیلتر هود آشپزخانه را فراموش نکنید. در آشپزی ایرانی به دلیل استفاده زیاد از روغن و پیازداغ، فیلتر هود به سرعت چرب می شود. می توانید فیلترهای آلومینیومی را در ماشین ظرفشویی بشویید یا در آب جوش و جوش شیرین خیس کنید.

۵. جارو کردن و طی کشیدن کف

هنگامی که تمام سطوح و لوازم خانگی شما تمیز شدند و تمام مواد غذایی سازماندهی شدند، می توانید روی کف آشپزخانه تمرکز کنید. توصیه می کنیم ابتدا با گردگیری زیر لوازم خانگی مبله (مانند گاز و یخچال) شروع کنید. می توانید گردگیرهای بلندی را خریداری کنید که مخصوص این کار طراحی شده اند.

پس از پاک کردن گرد و غبار و زباله ها از زیر وسایل، می توانید بقیه قسمت های کف را جارو کنید. در نهایت، با استفاده از یک طی، سطل و محلول شوینده مناسب (مانند ترکیب آب گرم و کمی مایع کف شوی)، کف آشپزخانه را بشویید. برای بهترین نتیجه، حتماً هر اینچ از کف را با دقت تمیز کنید.

جلوگیری از انتقال آلودگی

همانطور که پیشتر اشاره شد، انتقال آلودگی یعنی جابجایی میکروب ها و باکتری ها از یک سطح به سطح دیگر که شایع ترین نوع آن، انتقال باکتری از غذای خام به سایر سطوح است. این باکتری های مضر در صورت ورود به بدن می توانند باعث بیماری های جدی شوند. بنابراین انجام اقداماتی برای پیشگیری از آن بسیار مهم است.

نگهداری صحیح مواد غذایی

نگهداری مناسب غذا اولین قدم برای جلوگیری از انتقال آلودگی است.

شما باید همیشه گوشت خام را جداگانه نگهداری کنید. در حالت ایده آل، گوشت خام باید در طبقه پایین یخچال نگهداری شود. این کار از چکیدن و نشت خونابه روی غذاهای نپخته یا آماده مصرف جلوگیری می کند. قرار دادن گوشت در یک بشقاب گود این محافظت را بیشتر می کند. همچنین برای جلوگیری از رشد و گسترش باکتری ها، باید روی گوشت خام را کاملاً بپوشانید.

نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته (Airtight) نیز مانع از انتقال آلودگی می شود.

دست ها و سطوح را پس از کار با گوشت خام بشویید

یکی از شایع ترین مقصران انتقال آلودگی، انتقال باکتری از دست های شما به سطوح دیگر است. بنابراین بسیار حیاتی است که دست های خود را بلافاصله پس از لمس گوشت خام بشویید. همچنین تا زمانی که دست هایتان را نشسته اید، باید از دست زدن به صورت خود یا سایر سطوح آشپزخانه (مثل دستگیره در یخچال یا شیر آب) خودداری کنید.

شستن مرغ خام در سینک ظرفشویی یکی از عادت های رایج اما خطرناک است. هنگام شستن مرغ، قطرات آب آغشته به باکتری های خطرناک (مانند سالمونلا) می توانند تا شعاع نیم متری در اطراف سینک پخش شوند و ظروف یا کانتر را آلوده کنند. بهترین راه این است که مرغ را بدون شستشو مستقیماً بپزید، زیرا حرارت پخت تمام باکتری ها را از بین می برد. اما اگر به شستن آن اصرار دارید، حتماً پس از آن سینک و تمام سطوح اطراف را با دقت ضدعفونی کنید.

استفاده از ابزار و تخته های مجزا برای غذای خام و پخته

غذای پخته ای که با باکتری های غذای خام آلوده شده باشد، برای خوردن ناایمن است. از آنجا که این غذا قبلاً پخته شده، بعید است که دوباره آن را حرارت دهید تا باکتری ها کشته شوند (مثلاً اگر مرغ خام را با یک چاقو برش زدید و سپس با همان چاقو خیار سالاد را خرد کردید، باکتری های مرغ مستقیماً وارد بدن شما می شوند).

به همین دلیل، حتماً از ابزارها و تخته های برش مجزا برای غذاهای خام و پخته استفاده کنید تا خطر انتقال آلودگی را به صفر برسانید.

نتیجه گیری

در نهایت، باید به خاطر داشته باشید که رعایت بهداشت آشپزخانه فقط به معنای داشتن یک فضای تمیز و براق نیست؛ بلکه سپر دفاعی اصلی شما برای حفظ سلامت خود و عزیزانتان در برابر بیماری های مختلف است.

با اجرای قدم به قدم اصولی که در این مقاله بررسی کردیم، شما می توانید آشپزخانه خود را به محیطی کاملاً امن و عاری از باکتری تبدیل کنید. به یاد داشتن قانون چهار «C» (تمیز کردن، پختن، خنک کردن و جلوگیری از انتقال آلودگی)، استفاده از تخته های برش مجزا، و اختصاص دادن زمان مشخص برای تمیزکاری عمیق دوره ای، به شما کمک می کند تا با خیالی آسوده از آشپزی در محیطی سالم لذت ببرید. فراموش نکنید که عادت های کوچکی مثل شستن مداوم دست ها در حین آشپزی و قرار دادن صحیح مواد غذایی خام و پخته در یخچال، تفاوت های بسیار بزرگی در جلوگیری از انتقال آلودگی ایجاد می کنند.